logo
Utopia en de kloosterbeloftes

Utopia en de kloosterbeloftes

Door Holkje van der Veer

Als je denkt dat het woord Utopia voor televisie kijkend Nederland niets te maken heeft met het gelijknamige boek van Thomas Moore waarin hij de ideale staat beschrijft, die vergist zich. In de bossen rond Laren heeft John de Mol (die van sbs-6) een loods gehuurd, het geheel is volgehangen met 100 camera’s. Vijftien mannen en vrouwen verblijven 24 uur/7dagen in de week binnen de hekken van deze John de Mol speeltuin. Het doel van dit spel is: Wees een experiment, probeer een ideale samenleving te bouwen. Het programma is op 5 Januari 2014 van start gegaan, het zou een jaar duren, vanwege succes is dit verlengt . De start was in een kale loods, bestaande uit niet meer dan wat gammele wanden, het ontbrak aan verwarming, meubels, etc. In de eerste maanden is er veel getimmerd en gezaagd. Doormiddel van een stemsysteem wordt er maandelijks een deelnemer naar huis gestuurd en komt er nieuw bloed het verhaal binnen. De spelers zitten niet gevangen, maar zij die op eigen initiatief vertrekt wacht een boete. De hoogte van het bedrag is per persoon verschillend.

Ik hoor bij de 650.000 kijkers die dagelijks tussen 19.30 en 20.00 kijken. Het is de tijd dat ik moet rusten terwijl ik verbonden ben aan mijn beademingsmachine. Mijn kijkvraag is: Hoe gaan de deelnemers om met de drie klooster geloftes: armoede( gemeenschap van goederen) , zuiverheid (celibaat) en gehoorzaamheid (leiderschap). Met welke visie op het leven, op de maatschappij proberen de deelnemers een nieuwe samenleving op te bouwen?

Vijf dagen per week kijk ik naar de beelden die de programmamakers hebben geselecteerd. Ik weet dus niet in hoeverre ik gemanipuleerd wordt en in hoeverre “het waarheid” is wat ik te zien krijg. Ik vraag mij vaak af: Is zien van een knallende ruzie spannender dan een inhoudelijk zoekend gesprek?

Het zoeken naar inhoud wordt het scherpst op momenten dat onderlinge verschillen in waarden en normen in botsing komen. In de eerste week zette een deelnemer onder het motto van ’ik ben hier gekomen voor een feestje’ een fles sterke drank op tafel. Hierdoor ontstond een conflict met Rienk, een jonge Groninger die het zwerven, het leven zonder geld tot zijn persoonlijk levensmotto had verheven. Rienk droomde van een Utopia zonder geld en zeker zonder alcohol. Hij was de eerste die zei: In wat voor samenleving willen wij leven?

De deelnemers zijn met een zeer klein budget van gestart, vanaf de eerste dag leefde het idee om in gemeenschap van goederen te leven. Al het geld was nodig om bouwmaterialen en eten en drinken te kopen. Zij deelden alles gemeenschappelijk en een ieder kreeg enkele luttele euro’s als zakgeld. Het samen delen ontstond uit noodzaak en niet vanuit een vrij gekozen en wel overwogen levens-ideaaal. Uitgangspunten, het waarom en hoe werden niet uitgesproken en dus ook nooit op papier gezet.

Ik hoor bij een dominicaanse congregatie, een kloosterorde. Voor onze gemeenschap zijn een aantal regels geformuleerd opdat goed samen leven mogelijk wordt. Denk aan thema’s als het toelaten van nieuwe leden en het omgaan met geld en goederen. Op dit moment, oktober 2014 heeft de groep besloten om af te stappen van “iedereen gelijk binnen een gemeenschap van goederen”. Utopia is een BV geworden waarin de 15 deelnemers ieder een klein eigen bedrijfje heeft. De maaltijden worden niet meer gemeenschappelijk gekookt of gegeten en er wordt zelfs gesproken over het bouwen van kleine huisjes, zodat ieder deelnemer een eigen privé (een eigen kluis) kan krijgen. Iedereen doet zijn best om zoveel mogelijk geld te verdienen. Wie niet voor zijn eigen inkomen kan zorgen krijgt een soort Utopia- bijstandsuitkering. Van ieder verdiende euro betalen de deelnemers een x- bedrag aan Utopia-belasting om zo de gezamenlijke rekeningen te betalen. Nog maar twee deelnemers weten het nummer van de bankpas. Ik vrees dat zij die dit nummer kennen op dit moment de meeste macht hebben. Terwijl ik naar Utopia kijk moet ik denken de ervaring die mijn kloosterorde heeft, wij bestaan al sinds 1216 en hebben veel ervaring met gemeenschapsleven.

Misschien is het een idee om eens een Dominicaan uit te nodigen. Iemand die komt vertellen dat de deelnemers het Utopia niet alles helemaal zelf hoeven uit te vinden, wij zijn tenslotte de eersten niet. Volgens mij valt er ook voor de Utopianen vanuit onze eigen christelijke spiritualiteit nog heel wat te leren en te ontdekken.